Su Sayaçları: Soğuk, Sıcak ve Woltman Su Sayacı Modelleri

Su sayacı (halk arasında su saati), içinden geçen suyun hacmini metreküp (m³) olarak ölçen ve biriktiren ölçü aletidir. Bu kategoride Klepsan, CEM, Minol Zenner ve Polimeter markalı sayaçlar üç grupta yer alır: daire ve işyerleri için DN15–DN50 dişli soğuk su sayaçları ve sıcak su sayaçları, ana hat, sanayi ve sulama için DN50–DN250 woltman (flanşlı) su sayaçları.

Merkezi sistemli binalarda daire sayaçlarının okunması ve gider paylaşımı da işimizin parçası; uzaktan okumaya uygun modüllü sayaçları ve okuma ekipmanlarını aynı yerden temin edebilirsiniz.

Su Sayacı Nasıl Ölçer?

Bu kategorideki sayaçlar mekaniktir: akan su bir çarkı ya da türbini döndürür, dönüş hacme çevrilerek kadrandaki tamburlara aktarılır. Tek hüzmeli (single-jet) sayaçta su çarka tek kanaldan, çok hüzmeli (multi-jet) sayaçta birden fazla kanaldan çarpar. Kuru tip sayaçta kadran suyla temas etmez; hareket kadrana manyetik olarak aktarılır. Woltman sayaçta su, akış yönüne paralel bir türbini döndürür. Ultrasonik sayaçlar ise hareketli parça kullanmaz; debiyi ses dalgalarının akış yönünde ve akışa karşı geçiş süreleri arasındaki farktan hesaplar.

Su Sayacı Çeşitleri

Soğuk ve sıcak su sayacını birbirinden ayıran, dayanabildikleri su sıcaklığıdır (Klepsan’da soğuk için 50 °C, sıcak için 90 °C’ye kadar); bu yüzden soğuk su sayacı sıcak su hattına takılmamalıdır.

Çap Seçimi: DN, İnç ve Gövde Boyu

Sayaç çapı DN (nominal çap) ile anılır ve boru ölçüsüne karşılık gelir; sayacın gövdesindeki dış diş ise boru ölçüsünden bir kademe büyüktür ve sayaç boruya rakorla bağlanır. Örneğin DN20 sayacın gövdesinde G1 diş bulunur, rakoru 3/4” boruya bağlanır. Değişimde ikinci ölçü gövde boyudur (L): rakorlar hariç sayaç uzunluğu mevcut boşlukla aynı olmalıdır.

Çapı boru ölçüsü değil, sayaçtan geçecek debi belirler. Daimi debi (Q3), sayacın normal kullanımda hata sınırları içinde çalıştığı en yüksek debidir; kısa süreli pikler aşırı debiyi (Q4 = 1,25 × Q3) aşmamalıdır. Şebeke aboneliğinde sayacın debi, sıcaklık ve basınç değerlerini sayacı takan su idaresi belirler (MID, MI-001).

Sayaç Üzerindeki İşaretler: Q3, R, T30/T90 ve M

• Q3: daimi debi (m³/h). “Q3 2,5” yazan sayaç normal kullanımda saatte 2,5 m³’e kadar hata sınırları içinde ölçer.
• R (ör. R160): Q3’ün minimum debiye (Q1) oranı; R büyüdükçe sayaç daha küçük akışları ölçer. Q3 2,5 R160 bir sayaçta Q1 = 2,5 / 160 ≈ 15,6 L/h, geçiş debisi Q2 = 1,6 × Q1 = 25 L/h’tir. R, montaj konumuna göre değişebilir: Zenner ETKD/ETWD yatayda R80, dikeyde R40 verir.
• T30, T50, T90, T30/90: sıcaklık sınıfı. T30 0,1–30 °C, T90 0,1–90 °C, T30/90 ise 30–90 °C arasındaki su içindir (OIML R 49).
• CE ve M işareti: MID’e (2014/32/AB; Türkiye’de Ölçü Aletleri Yönetmeliği) uygunluğu gösterir. Dikdörtgen içindeki “M24”, işaretin 2024’te iliştirildiği anlamına gelir; yanındaki dört haneli numara onaylanmış kuruluşu gösterir.

Hata sınırları da bu debilere bağlıdır: Q2 ile Q4 arasında ±%2 (MID’e göre 30 °C’nin üzerindeki suda ±%3), Q1 ile Q2 arasında ±%5.

Uzaktan Okuma: Pals, M-Bus ve wM-Bus

Mekanik sayaç, kadranına takılan bir modülle uzaktan okunur. Pals (darbe) çıkışı belirli bir hacim geçtikçe (ör. her litrede) bir sinyal üretir; M-Bus endeksi kablolu hatla (EN 13757-2/-3), wM-Bus radyoyla (EN 13757-4) gönderir. Seçenek markaya göre değişir: sitede Zenner 1 L pals, M-Bus ya da wM-Bus, Polimeter PHW M-Bus modülüyle sunulur; CEM KT13 için üretici pals, M-Bus, wM-Bus/LoRaWAN ve NB-IoT modülleri verir, Klepsan’ın bazı modellerinde pals çıkışı opsiyoneldir. Endeksler sayaç okuma ekipmanlarıyla toplanabilir.

Muayene: Su Sayacı Kaç Yılda Bir Değişir?

Elektrik, Su ve Gaz Sayaçları Muayene Yönetmeliği’ne (RG 23.11.2023, sayı 32378) göre su sayaçlarının periyodik muayene süresi 10 yıldır (EK-1). Sayacın damgalandığı yıl birinci yıl sayılır (md. 8/2). Süresi dolan sayaç, sürenin dolduğu yılı takip eden yıl içinde sökülür ve yerine geçerli muayenesi olan bir sayaç takılır (md. 8/5). Örneğin 2016’da damgalanan bir sayacın 10. yılı 2025’tir; sayaç 2026 içinde değiştirilir. Muayeneyi yaptırma sorumluluğu sayacın kullanıcısına, şebekedeki sayaçlar için su idaresine aittir (md. 4 ve md. 8/8).

Sıcak su sayaçları bu kuralın dışındadır: yönetmelik, sıcak su hattından geçen su miktarını ölçen sayaçları kapsamaz (md. 2/2-b). “Bütün su sayaçları 10 yılda değişir” ifadesi bu nedenle soğuk su sayaçları için doğrudur; ayrıntı sıcak su sayacı sayfamızda.

İstanbul’da Sayaç Ayırma ve Bireysel Abonelik

Tek sayaçtan beslenen binalarda her bağımsız bölüme ayrı sayaç ve abonelik kurulabilir; İSKİ bölgesindeki süreci Su Sayacı Ayırma ve İSKİ Bireysel Abonelik sayfamızda anlattık. Abonelikte kullanılacak sayacın özelliklerini idare belirlediği için alımdan önce güncel şartları kontrol edin.

Sıkça Sorulan Sorular

Su sayacı kaç yılda bir değiştirilir?

Elektrik, Su ve Gaz Sayaçları Muayene Yönetmeliği’ne göre soğuk su sayaçlarının periyodik muayene süresi 10 yıldır; damgalandığı yıl birinci yıl sayılır, süresi dolan sayaç takip eden yıl içinde değiştirilir. Sıcak su sayaçları bu yönetmeliğin kapsamı dışındadır.

Soğuk su sayacı ile sıcak su sayacı arasındaki fark nedir?

Temel fark dayanılan su sıcaklığıdır: Klepsan’ın soğuk su sayaçları 50 °C’ye, sıcak su sayaçları 90 °C’ye kadar; Zenner’de soğuk model ETKD 0,1–50 °C, sıcak model ETWD 0,1–90 °C içindir.

DN20 su sayacı kaç inç?

DN20, 3/4 inç boru ölçüsüne karşılık gelir. Sayaç gövdesinde G1 diş bulunur ve sayaç rakorla 3/4” boruya bağlanır. Sitedeki DN20 modellerin gövde boyu 110, 130 ya da 190 mm’dir.

Su sayacındaki Q3 2,5 ve R160 ne demek?

Q3 (daimi debi), sayacın normal kullanımda hata sınırları içinde çalıştığı en yüksek debidir: 2,5 m³/h. R160, Q3’ün minimum debiye (Q1) oranıdır; sayaç saatte yaklaşık 15,6 litreye kadar inen akışları hata sınırları içinde ölçer.

Sayaçtaki M24 işareti ne anlama gelir?

MID’e uygun sayaçlarda CE işaretinin yanındaki ek metroloji işaretidir: büyük M harfi ve işaretin iliştirildiği yılın son iki hanesi. M24, 2024 demektir.