Kalorimetre (Isı Sayacı) Nedir? Nasıl Çalışır, Çeşitleri, Seçimi

Kalorimetre (Isı Sayacı) Nedir, Binalarda Ne Ölçer?

Gider paylaşımı yönetmeliği ısı sayacını, takıldığı ısıtma hattından geçen ısı enerjisini debi ve sıcaklık farkına göre ölçen cihaz olarak tanımlar. Kolektörlü (daire girişli) tesisatlarda her dairenin tek bir gidiş ve dönüş hattı vardır; kalorimetre bu hatlara, çoğunlukla dönüş hattına takılır ve dairenin kullandığı enerjiyi toplar. Sayacın ekranındaki ana değer, ilk devreye alındığı günden bu yana biriken enerjidir (endeks). Üreticiye göre birim MWh, kWh ya da GJ olabilir. Aynı ekranda toplam su hacmi, anlık debi, gidiş ve dönüş sıcaklıkları ile geçmiş dönem değerleri de izlenebilir.

Sitemizdeki kalorimetre modellerinin tamamını Isı Sayacı & Kalorimetre sayfamızda bulabilirsiniz.

Kalorimetre Nasıl Çalışır? Debi × Sıcaklık Farkı = Enerji

Kalorimetrenin mantığı basittir: radyatörlerden geçerek soğuyan su, daireye bıraktığı ısı kadar enerji taşımıştır. Sayaç iki şeyi ölçer:

• Devreden geçen su miktarı (debi ve hacim),
• Gidiş ve dönüş suyu arasındaki sıcaklık farkı.

Hesap ünitesi bu iki değeri belirli aralıklarla (modele göre birkaç saniyeden yarım dakikaya kadar) ölçüp çarpar ve sonucu biriktirir. Suyun ısı kapasitesi yaklaşık 4,19 kJ/(kg·°C) olduğundan, 1 m³ su 1 °C soğuduğunda yaklaşık 1,16 kWh enerji verir.

Örnek: Bir saat içinde daireden 0,4 m³ su geçsin; gidiş suyu 70 °C, dönüş suyu 55 °C olsun. Sıcaklık farkı 15 °C’dir. Tüketim yaklaşık 0,4 × 15 × 1,16 ≈ 7 kWh olur. Aynı koşullar günde 6 saat sürerse günlük tüketim yaklaşık 42 kWh’tir. Gerçek sayaç, suyun yoğunluğunun ve ısı kapasitesinin sıcaklıkla değişimini EN 1434 standardına göre hesaba kattığı için bu elle yapılan hesaptan biraz farklı sonuç verebilir.

Kalorimetrenin Parçaları

• Debi ölçer: Suyun hacmini ölçer. Ultrasonik ya da mekanik (çarklı) olabilir.
• Sıcaklık sensör çifti: Birbiriyle eşleştirilmiş iki PT1000 sensör. Biri gidiş, diğeri dönüş sıcaklığını ölçer. Dönüş sensörü çoğunlukla debi ölçer gövdesine, gidiş sensörü ise hatta doğrudan ya da sensör kovanıyla takılır. Montaj parçaları kalorimetre yedek parça kategorisindedir.
• Hesap ünitesi: Ekran, bellek ve pil bu ünitededir. Enerjiyi hesaplar, aylık değerleri ve yıllık hedef tarih (due date) değerlerini saklar.
• Haberleşme: M-Bus, telsiz wM-Bus, LoRa ya da darbe (pulse) çıkışı. Uzaktan okumayı sağlar.

Daire tipi sayaçlarda bu parçalar tek gövdede birleşir (kompakt sayaç). Büyük çaplarda ise debi ölçer, hesap ünitesi ve sensörler ayrı bileşenler olarak kurulabilir; bu modeller büyük çap kalorimetre kategorisindedir.

Ultrasonik ve Mekanik Kalorimetre Farkı

Debi ölçümünün yapılış biçimi kalorimetreleri iki gruba ayırır. Aşağıdaki değerler aynı üreticinin iki kompakt sayacının veri sayfalarından alınmıştır (ZENNER zelsius C5-IUF ultrasonik, C5-ISF mekanik).

Ultrasonik sayaçlar aşınan parçası olmadığı ve düşük debileri daha iyi yakaladığı için yeni projelerde daha çok tercih edilir. Mekanik sayaçlar ise daha ekonomiktir ve mevcut bir mekanik sayacın aynı ölçüde değişimi için hâlâ mantıklı bir seçenektir. Modeller: ultrasonik kalorimetre ve mekanik kalorimetre.

Daire İçin Hangi Çap (DN) Seçilmeli?

Kalorimetre çapı boru ölçüsüne göre değil, dairenin tasarım debisine göre seçilir. Aşağıdaki değerler sitedeki ürünlerin teknik tablolarından alınmıştır; gövde boyu marka ve modele göre değişebilir.

Dairelerde en yaygın çap DN20’dir. Mevcut sayacı değiştiriyorsanız çap, gövde boyu ve bağlantı dişi aynı olan bir model seçmek montajı kolaylaştırır. Aynı çapta farklı boylar olabileceğini unutmayın: örneğin sitedeki Minol Zenner C5 IUF DN25’in gövde boyu 260 mm, nominal debisi 6 m³/h’tir. Tablodaki bağlantı ölçüsü sayaç gövdesindeki dişi gösterir; sayaç tesisata rakorla bağlanır. DN50 ve üzeri flanşlı modeller için DN50 ile başlayan büyük çap sayfalarına bakabilirsiniz.

Isıtma, Soğutma ve Kombine Ölçüm

Aynı prensip soğutmada da geçerlidir; fark, gidiş suyunun dönüşten soğuk olmasıdır. Isıtma–soğutma (kombine) sayaçlar iki enerjiyi ayrı kayıtlarda tutar. Satın almadan önce ürün tablosundaki kullanım tipi bilgisine bakın: bazı modeller yalnız ısıtma, bazıları ısıtma ve soğutma için listelenir. Üretici belgelerinde ısıtma ölçümü için MID sertifikası, soğutma ölçümü için ise ayrı bir ulusal tip onayı gösterilebilir (örneğin ZENNER zelsius C5-IUF). Glikollü soğutma devrelerinde standart sayaç yerine glikol karışımına göre ayarlanmış özel sürüm gerekir (örneğin ZENNER C5-ISF’nin glikol sürümü).

Uzaktan Okuma: M-Bus, wM-Bus (RF) ve LoRa

• M-Bus: Kablolu okuma. Sayaçlar iki telli bir hatta bağlanır; aynı hat hem veri taşır hem de sayacın haberleşme devresini besler. Hat bir M-Bus dönüştürücüye bağlanır ve veriler GSM ya da Wi-Fi üzerinden aktarılabilir. Örnek: Novus DFN-M500 GSM/Wi-Fi M-Bus dönüştürücü.
• wM-Bus (RF): Kablosuz okuma. Sayaç 868 MHz bandında veri telegramı yayınlar; okuma yürüyerek ya da binaya kurulan sabit alıcılarla yapılır. OMS uyumlu cihazlar farklı üreticilerin alıcılarıyla okunabilir ve veri şifrelenebilir.
• LoRa (LoRaWAN): Geniş alan ağı üzerinden uzun menzilli okuma; günlük ya da aylık değerler gönderilir.

Yöntemlerin karşılaştırması için uzaktan okuma yöntemleri yazımıza, okuma ekipmanları için sayaç okuma kategorimize, hizmet için Uzaktan Sayaç Okuma ve Faturalandırma sayfamıza bakabilirsiniz.

Kalorimetre Zorunlu mu? Mevzuat Özeti

5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu’na dayanan Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği, merkezi ısıtma sistemli ya da bölgesel ısıtmaya bağlı binalarda ısınma maliyetinin ısı kullanım miktarına göre paylaşılmasını sağlayan sistemlerin kullanılmasını ister. Aynı yönetmeliğe göre yapı inşaat alanı 2.000 m² ve üzerindeki yeni binalarda merkezi ısıtma yapılır ve tesisat, her bağımsız bölümde ısı sayacı kullanılabilecek şekilde, sayaçlar bağımsız bölümün dışında kalacak biçimde projelendirilir; TS 825’teki 1. derece gün bölgesi için bu kuralın uygulanmayabileceği belirtilir.

Giderin nasıl bölüneceğini Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik düzenler: merkezi ısıtmada toplam ısıtma giderinin %70’i ölçülen tüketime, %30’u kullanım alanına göre paylaştırılır. Ölçüm, ısı sayacıyla ya da radyatör başına takılan ısı pay ölçer ile yapılabilir. Yönetmelik, ölçüm ekipmanının muayene ve kalibrasyonunun düzenli yapılmasını kontrol etmekten bina sahibini, yöneticisini ya da yönetim kurulunu sorumlu tutar. Hesabın adım adım anlatımı için merkezi ısıtma fatura gider paylaşımı rehberimize bakabilirsiniz.

Kalorimetre Muayenesi: 5 Yılda Bir

Isı sayaçları, 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu’na dayanan Isı Sayaçları Muayene Yönetmeliği kapsamında periyodik muayeneye tabidir. Muayene süresi 5 yıldır ve tarih olarak değil yıl olarak izlenir; sayacın damgalandığı yıl, hangi ayda damgalanmış olursa olsun birinci yıl sayılır. Örneğin 2021’de damgalanan bir sayacın süresi 2025 sonunda dolar ve muayene başvurusu 2026’nın Ocak ayı başından Şubat ayı sonuna kadar yapılır. Muayene, Bakanlıkça yetkilendirilmiş servislerde yapılır; hata sınırları içinde kalan sayaç damgalanır, kalmayan sayaç tamir ve ayara alınır ya da değiştirilir. Süreç ve hizmetimiz için Isı Sayacı Muayene ve Kalibrasyon sayfamıza bakabilirsiniz.

Kalorimetre Pili Kaç Yıl Dayanır?

Hesap ünitesi genellikle lityum pille çalışır; pil ömrü modele ve pil kapasitesine göre değişir. Örneğin ZENNER zelsius C5 serisinin veri sayfalarında pil ömrü en az 7 yıl, uzun ömürlü pil seçeneğinde en az 10 yıl olarak verilir. Üretici, pil değişiminin ülkeye göre farklı kurallara bağlı olduğunu da not eder. Pil değişimi için sayacın mührünü kendiniz açmayın: mühür ve damgası bozulmuş sayacın muayenesi yapılamaz.

Kalorimetre Fiyatı Neye Göre Değişir?

• Ölçüm teknolojisi: ultrasonik ya da mekanik.
• Çap ve bağlantı: DN15–DN40 dişli ya da DN50 ve üzeri flanşlı.
• Haberleşme: kablolu M-Bus, telsiz wM-Bus, LoRa veya yalnız ekrandan okuma.
• Kullanım tipi: yalnız ısıtma ya da ısıtma–soğutma.
• Marka, MID onayı ve sensör tipi.
• Montaj malzemesi ve okuma hizmeti: rakor, sensör kovanı, okuma altyapısı.

Sitemizde Novus Digitermo, Minol Zenner, Calmet, Cem, İntegral, Danfoss ve Honeywell kalorimetreleri ile Qundis ısı pay ölçerleri yer alır. Güncel fiyatları ürün kartlarında görebilir, listeyi marka, çap ve haberleşme tipine göre süzebilirsiniz.

Devamını okuyun: Kalorimetre nasıl okunur? · Kalorimetre pili · Kalorimetre hata kodları