Kalorimetre Montajı ve Değişimi: Adım Adım Rehber

Kalorimetre Montajını Kim Yapar?

Montaj ve değişim, yetkili bir tesisatçının ya da sayaç firmasının işidir. Honeywell ve ZENNER, montajın kalifiye personel tarafından ve kılavuza uygun yapılmasını ister. Çalışırken üç konuya dikkat edilir:

• Basınç ve sıcak su: Sayacın önündeki ve arkasındaki vanalar kapatılır, hattın basıncı alınır. ZENNER, sökme sırasında boşalan sıcak suyun haşlanmaya yol açabileceği konusunda uyarır.
• Elektrik: Daire tipi sayaçlar pille çalışır; M-Bus bağlantısında elektrik tesisatı kurallarına uyulur.
• Mühür: Montaj sonunda karşı hattaki sıcaklık sensörü ve sayaç mühürlenir; fabrika mühürlerine dokunulmaz. Calmet’in teknik belgesine göre mührü bozulan sayaç faturalamaya esas alınamaz. Muayene ve damga için Isı Sayacı Muayene ve Kalibrasyon sayfamıza bakabilirsiniz.

Montaj Öncesi Hazırlık

Çap, gövde boyu (L) ve bağlantı dişi

Değişimde en pratik yol, sökülecek sayaçla aynı çapta (DN), aynı gövde boyunda (L) ve aynı bağlantı dişinde bir model seçmektir; böylece tesisatta değişiklik gerekmez. L, gövdenin iki bağlantı ağzı arasındaki uzunluktur; mevcut sayacın boyunu sökmeden önce ölçün. Aynı çapta farklı boylar olabilir: CEM CM-HR’nin DN20 sürümü 130 veya 190 mm, sitedeki Minol Zenner C5 IUF DN25 ise 260 mm boyundadır. Sitedeki dişli modellerde gövde dişi boru ölçüsünden bir kademe büyüktür ve sayaç tesisata rakorla bağlanır: Honeywell EW700 DN20’nin gövdesi G1”, rakoru ¾” boruya uyar. Rakor, conta ve sensör bağlantı parçaları kalorimetre yedek parça kategorimizdedir.

Vanalar, pislik tutucu ve tesisatın yıkanması

• Bakım vanaları: Honeywell, CEM, Calmet ve ZENNER, sayacın önüne ve arkasına vana konmasını ister ya da önerir.
• Pislik tutucu: Honeywell, sayacın giriş tarafına pislik tutucu önerir; CEM, filtre kirlenince debinin belirgin biçimde düştüğünü belirtir. Calmet ise normal koşullarda süzgeç gerekmediğini, su kirliyse sayaçtan önce takılmasını söyler. Çarklı mekanik kalorimetrelerde tortu çarkın dönüşünü zorlaştırabildiği için filtre daha da önemlidir.
• Yıkama: Kılavuzunu incelediğimiz tüm üreticiler, sayaç takılmadan önce boruların yıkanmasını ister. Honeywell, tesisat temizliğindeki kimyasalların debi ölçere zarar verebileceğini de belirtir.

Montaj Yeri: Gidiş Hattı mı, Dönüş Hattı mı?

Kalorimetre, takılacağı hat için ayarlanmış olmalıdır. Hangi hatta takılacağı modele göre değişir: bazı modeller yalnız dönüş hattına, bazıları gidiş veya dönüş hattına takılır. ZENNER’de doğru hat sayacın etiketinde yazar; Calmet ve Danfoss’ta ekranda da görülür. Sitedeki modeller için üretici belgelerindeki bilgiler:

Honeywell EW700’ün Türkçe kurulum talimatı sayaçtan önce en az 10×DN, sonra en az 5×DN düz boru ister; İngilizce veri sayfası ise gerekmediğini yazar. Tesisat izin veriyorsa bu koşulu sağlamak daha temkinlidir. Hangi model takılırsa takılsın şu kurallar ortaktır:

• Akış yönü: Gövdedeki ok, suyun akış yönünü göstermelidir. CEM, ters takılan sayacın akışı ölçemeyeceğini belirtir.
• Hava: Sayaç sistemin en yüksek noktasına takılmaz; orada hava birikir (ZENNER, Honeywell). CEM, U biçimli tesisatta sayacın boru hizasının altında kalmasını ister.
• Dikey boru: CEM, dikey montajda akışın yukarı yönde olduğu borunun seçilmesini ister; aşağı akışlı boruda su boruyu tam dolduramaz. Honeywell de bunu tavsiye eder.
• Pompa ve vanalar: Calmet, debi ölçerin pompanın hemen önüne ya da arkasına ve bir vananın hemen arkasına (tam açık kesme vanaları hariç) konmamasını ister; Honeywell, pompa ya da motorlu vanayla arasında 10×DN mesafe ister.

Adım Adım Kalorimetre Montajı

Üreticilerin kurulum talimatlarındaki ortak sıra şöyledir:

1. Sayacın önündeki ve arkasındaki vanaları kapatın, hattın basıncını alın.
2. Eski sayacı ya da ara parçayı sökün; conta yüzeylerini temizleyip hasar olup olmadığına bakın.
3. Yeni ve sağlam conta kullanın. ZENNER kenevir ve benzeri malzemeye izin vermez; Calmet orijinal conta ve bağlantı parçalarını ister.
4. Sayacı, gövdedeki ok akış yönünü gösterecek şekilde yerleştirin. Sayaç gerilim altında kalmamalıdır (Calmet, Danfoss); boru eksenleri kaçıksa sayaç zorlanmaz, tesisat düzeltilir.
5. Rakorları iki anahtarla sıkın; hesap ünitesini tutamak olarak kullanmayın (Honeywell, CEM). Honeywell rakorlar için 10–20 Nm tork verir.
6. Hesap ünitesini ekranı okunacak yöne çevirin ya da gerekiyorsa duvara alın.
7. Karşı hattaki sıcaklık sensörünü takın ve mühürleyin.
8. Vanaları yavaşça açıp devreye alma kontrollerini yapın.

Sıcaklık Sensörlerinin Takılması

Kalorimetrenin iki sıcaklık sensörü vardır. Danfoss, Calmet ve CEM’de biri fabrikada debi ölçer gövdesine takılı gelir; diğeri montajda karşı hatta takılır. ZENNER iki sensörün simetrik, yani iki hatta aynı tip küresel vanayla takılmasını tercih eder; sensör debi ölçere takılı geldiyse sökülmez. Isıtmada kırmızı etiketli sensör gidiş (sıcak), mavi etiketli sensör dönüş (soğuk) hattını ölçer. Soğutma sayaçlarında renk düzeni markaya göre değişir.

• Küresel vana: İkinci sensör çoğunlukla sensör yuvalı bir küresel vanaya, suya daldırılarak takılır. CEM’in adımları: vanadaki tapayı çıkarın, O-ringi yuvaya yerleştirin, sensörü takıp sıkın ve mühürleyin.
• Sensör kovanı: Honeywell, DN15–DN20’de sensörlerin doğrudan akışa, DN25–DN40’ta doğrudan ya da kovanla takılmasına izin verir; iki sensör aynı şekilde takılır. Calmet, kovan kullanılacaksa iki sensörün de kovana alınmasını ister.
• Sıkma: ZENNER 3–5 Nm, Danfoss 12 ± 2 Nm verir; Calmet plastik sensör rakorunun alet kullanmadan elle sıkılmasını ister.
• Kablo: Sensör kabloları kısaltılmaz, uzatılmaz ve değiştirilmez (Honeywell, ZENNER). Honeywell’e göre sensör kablosu hasar gören sayaç yenisiyle değiştirilir.

Hesap Ünitesinin Yeri

Hesap ünitesi, ısıtma sayaçlarında genellikle debi ölçerin üstünde durur. Şu durumlarda borudan ayrılıp duvara alınır:

• Soğutma ve ısıtma+soğutma: Yoğuşmaya karşı ZENNER ve Danfoss ayrı montaj ister. Danfoss, ünitenin debi ölçerden yükseğe konmasını ve kablolarda suyun damlayabileceği bir kavis bırakılmasını söyler.
• Yüksek sıcaklık: ZENNER, 90 °C ve üzerinde duvara montaj ister. Calmet, ünite debi ölçerin üstündeyken akışkan sıcaklığını 15–90 °C ile sınırlar.
• Okunamayan konum: Honeywell EW700’ün hesap ünitesi 1 m uzağa kadar ayrı monte edilebilir.

Mesafeyi debi ölçer kablosu sınırlar: Danfoss SonoSafe 10’da 0,5 m, Minol Zenner C5 IUF’de 1,2 m.

Devreye Alma Kontrolleri

• Vanaları yavaş açın: Ani açılış su darbesine yol açar. CEM önce giriş, sonra çıkış tarafındaki vananın açılmasını ister; Honeywell sayaç girişi, sayaç çıkışı ve en son gidiş hattı vanası sırasını verir.
• Havayı alın: Danfoss, havanın ekrandaki debi değeri sabitlenene kadar alınmasını ister.
• Sızıntıya bakın: Rakor ve sensör bağlantılarında kaçak olmamalıdır.
• Sayacı uyandırın: Minol Zenner C5 IUF uyku modunda (SLEEP 1) gelir; düğmeye 5 saniyeden uzun basılarak çalıştırılır. Calmet PM02 ise yaklaşık 10 litre su geçince normal moda kendiliğinden geçer.
• Ekrana bakın: Hacim artmalı, sıcaklıklar gerçek değerlere yakın olmalıdır. ZENNER’e göre ısıtmada sıcaklık farkı artı, soğutmada eksi işaretlidir. Hata kodu ya da uzun süre duran uyarı simgesi olmamalıdır. Kodlar için Kalorimetre Hata Kodları, ekran değerleri için Kalorimetre Nasıl Okunur? rehberlerimize bakın.
• Montaj yeri ayarı: Montaj yeri programlanabilen Minol Zenner C5 IUF sürümlerinde seçim yalnız bir kez yapılır; düğmeye basılmazsa sayaç yaklaşık 4 dakika sonra kendini dönüş hattına ayarlar. Danfoss’ta bu ayar SonoApp ve Bluetooth donanım kilidiyle değiştirilir.
• Kaydedin: Mühürleri takın; seri numarasını, montaj tarihini ve ilk endeksi fotoğraflayın.

M-Bus ve wM-Bus: Okuma Sistemine Tanıtma

• Kablolu M-Bus: Sayaç iki telli hatta bağlanır; ZENNER ve Calmet’te tellerin sırası önemli değildir. Honeywell hat için 2×1,5 mm² kablo önerir.
• Adres: Okuma sistemi sayacı M-Bus birincil adresiyle ya da seri numarasına dayanan ikincil adresiyle bulur. Minol Zenner C5 IUF’de birincil adres ekrandaki “Adr” menüsünden ayarlanır; Danfoss’ta varsayılan birincil adres ve ikincil adres seri numarasından türetilir.
• Telsiz (wM-Bus): Minol Zenner C5 IUF’de telsiz arayüz teslimatta kapalıdır ve sayaç uyku modundan çıkınca çalışır. Telgraflar 128 bit AES ile şifrelenir (ZENNER, Danfoss); okuma sistemi anahtar olmadan veriyi çözemez. Anahtarları seri numaralarıyla birlikte sayacın tedarikçisinden isteyin.
• Eşleştirme: Her seri numarası, takıldığı bağımsız bölümle (blok, daire) eşleştirilerek kaydedilir.

Montaj ve okuma sistemine tanıtma konusunda bizimle iletişime geçebilirsiniz; okuma hizmetimiz Uzaktan Sayaç Okuma ve Faturalandırma sayfamızda.

Kalorimetre Değişimi: Endeks ve Seri Numarası Kaydı

Arızalanan, pili biten, muayene süresi dolan ya da muayeneden geçemeyen sayaç değiştirilirken ölçüm zinciri kopmamalıdır. Isı gideri paylaşımında tüketim iki endeksin farkıdır; eski sayacın son endeksi ile yeni sayacın ilk endeksi bu hesabın iki ucudur.

1. Eski sayaç: Sökmeden önce ana ekrandaki endeksi birimiyle birlikte, seri numarasını ve varsa hata kodunu fotoğraflayın; tarihi not edin.
2. Yeni sayaç: Devreye aldıktan sonra seri numarasını ve ilk endeksini, sıfır olsa bile, fotoğraflayın.
3. Hesap: Dönem ortasında değişen sayaçta dönem tüketimi, eski sayacın (son endeks − dönem başı endeksi) farkı ile yeni sayacın (okunan endeks − ilk endeks) farkının toplamıdır.
4. Birim: Eski ve yeni sayacın birimi farklı olabilir (ör. MWh ve kWh); hesaptan önce aynı birime çevirin.
5. Bildirim: Bilgileri bina yönetimine ve okuma firmasına iletin; yeni seri numarası okuma sistemine tanıtılır, eski kayıt kapatılır.

Aynı çap ve boyda mekanik sayacın yerine ultrasonik model takılabilir; sitedeki DN20 mekanik ve ultrasonik modellerde gövde boyu 130 mm’dir. Modeller: Isı Sayacı & Kalorimetre, ultrasonik kalorimetre, DN50 ve üzeri için büyük çap kalorimetre. Pil mi, sayaç mı değişmeli sorusu için Kalorimetre Pili rehberimize bakın. Sökülen sayaç lityum pil içerdiği için evsel atığa atılmaz (ZENNER, Danfoss).

Sık Yapılan Montaj Hataları

• Ters akış yönü: Honeywell ters akış hatası, Minol Zenner C5 IUF 30 numaralı kodu, Danfoss E12 negatif akış alarmını verir.
• Sensörlerin yer değiştirmesi: Isıtmada sıcaklık farkı eksi görünüyorsa kırmızı ve mavi sensörün yerini kontrol edin.
• Filtresiz montaj ve yıkanmamış tesisat: Üreticiler çapaklı ve kirli sudan açıkça kaçınılmasını ister.
• Yanlış gövde boyu: Boyu uymayan sayacı rakorları zorlayarak takmak onu gerilim altında bırakır.
• Sensör kablosunu kısaltmak: Honeywell ve ZENNER buna izin vermez.
• Havalı noktaya montaj: En yüksek noktadaki sayaçta hava birikir; Minol Zenner C5 IUF 40 numaralı kodu, Honeywell hava hatası verir.