Isı Pay Ölçer Nasıl Okunur? Ekran, Değerler ve Hesaplama

Pay Ölçerin Değeri Neden kWh Değildir?

Kalorimetre (ısı sayacı), daireye giren suyun debisini ve gidiş–dönüş sıcaklık farkını ölçer; sonucu kWh ya da MWh gibi bir enerji birimiyle gösterir. Isı pay ölçer ise radyatörün yüzey sıcaklığını, iki sensörlü çalışmada ayrıca oda sıcaklığını ölçer. Bu ölçümlerden, radyatörün verdiği ısının payını temsil eden birimsiz bir sayı biriktirir.

Q caloric 5.5’in ekranı en fazla beş haneli bir sayı gösterir (00000–99999) ve yanına birim yazmaz. Bu sayı tek başına “kaç kWh ısı harcandı” sorusunun cevabı değildir; anlamını, aynı binadaki diğer pay ölçerlerin değerleriyle karşılaştırıldığında kazanır. Bu yüzden iki farklı binadaki pay ölçer değerleri birbiriyle kıyaslanamaz. Mevzuat bu cihazlara “ısı ölçer” der. İki cihaz arasındaki fark için Kalorimetre (Isı Sayacı) Nedir? rehberimize ve Isı Pay Ölçer kategorimize bakabilirsiniz.

Qundis Q caloric 5.5 Ekranında Neler Görünür?

Sitemizdeki Qundis Q caloric 5.5 sıvı kristal (LCD) ekranlıdır. Normal çalışmada değerler bir döngü hâlinde, kendiliğinden ve sırayla gösterilir; Qundis’in veri sayfasında ve kullanıcı broşüründe okuma için bir tuşa basılması gerektiği yazmaz. Aşağıdaki sıra ve süreler üreticinin veri sayfasından alınmıştır. Bir tur yaklaşık 14 saniye sürer.

Son ekrandaki kod ne anlatır?

Döngünün son ekranındaki kod, cihazın nasıl programlandığını özetler:

• İlk iki harf, telsiz modu: FS, S-mode’da yürüyerek okuma ve sabit alıcıyla okuma (AMR) demektir. FC aynı iki okumayı C-mode’da, F0 yalnız C-mode’da sabit alıcıyla okumayı gösterir. AL ise cihazda telsiz olmadığını belirtir.
• Tireden sonraki rakam, ölçüm algoritması: 2, 3 ya da 4 olabilir. Cihazın hangi hesaplama yöntemiyle çalıştığını gösterir.
• Son rakam, sensör sayısı: 1 tek sensörlü, 2 iki sensörlü ölçüm demektir. Tek sensörlü çalışmada oda sıcaklığı sabit bir değer kabul edilir; iki sensörlü çalışmada radyatör ile oda arasındaki gerçek sıcaklık farkı ölçülür.

Pay Ölçer Ekranı Adım Adım Nasıl Okunur?

1. Ekrana bakın ve döngünün başa dönmesini bekleyin. Tuşa basmanız ya da cihaza dokunmanız gerekmez.
2. Önünde hiçbir harf olmayan sayıyı not edin. Bu, güncel tüketim değeridir.
3. MD ile gösterilen tarihi ve hemen ardından M ile gösterilen sayıyı not edin. Bunlar hedef tarih ve o tarihte saklanan değerdir.
4. c ile başlayan kontrol sayısını ve k ile başlayan değerlendirme seviyesini tüketim değeriyle karıştırmayın.
5. Dairedeki her radyatör için aynı işlemi tekrarlayın ve her değerin hangi odadaki radyatöre ait olduğunu yazın. Qundis’e göre büyük radyatörlere iki pay ölçer takılabilir; böyle bir radyatörde ikisini de okuyun.

Ekranda en uzun kalan değer, beş saniyelik hedef tarih değeridir; güncel değer yalnız iki saniye görünür. İkisini karıştırmamak için ekranın fotoğrafını çekmek pratik bir yoldur. Dairenin tüketimi tek bir cihazdan değil, bütün radyatörlerdeki pay ölçerlerin toplamından bulunur.

Değer Neden Sıfırlandı? Hedef Tarih Mantığı

Hedef tarih (üretici belgelerinde due date), cihaza devreye alınmadan önce programlanabilen ve yıllık değerin saklandığı gündür. Qundis’in örneklerinde bu gün 31 Aralık’tır, ama başka bir gün de programlanabilir.

Qundis’in kullanıcı broşürüne göre pay ölçerler hedef tarihte genellikle sıfırlanır ve güncel değer, son hedef tarihten bu yana biriken tüketimi gösterir. Cihaz, ayarına göre sıfırlanmadan saymaya da devam edebilir. Sıfırlama bir veri kaybı değildir: önceki dönemin toplamı hedef tarih değeri olarak saklanır ve ekranda M işaretiyle görünmeye devam eder.

Güncel değer bir önceki okumanızdan küçük çıktıysa önce hedef tarihin geçip geçmediğine bakın. Tüketim değeri olarak ekranda yalnız güncel değer ile hedef tarih değeri görünür. Aylık değerler ekranda yer almaz; telsiz telegramıyla okuma sistemine gönderilir.

Okunan Değer Faturaya Nasıl Yansır?

Pay ölçerdeki sayı bir tutar değildir; dairenizin ısınma giderindeki payını belirlemek için kullanılır. Türkiye’de bu paylaştırma Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik ile düzenlenir. Yönetmeliğe göre ısı ölçer kullanılan dairelerde her radyatör grubuna bir ısı ölçer takılır ve dairenin tüketimi bütün ısı ölçerlerin okunmasıyla bulunur. Hesapta her ısı ölçerde okunan değer ile binadaki bütün ısı ölçerlerde okunan değerlerin toplamı kullanılır.

Radyatör katsayısı (değerlendirme faktörü)

Aynı sıcaklıktaki büyük bir panel radyatör, küçük bir radyatörden daha fazla ısı verir. Bu fark değerlendirme katsayılarıyla dengelenir: KQ radyatörün ısıl gücünü, KC ise radyatörün tipine ve cihazın montaj şekline bağlı ısı aktarımını temsil eder. Q caloric 5.5’in veri sayfası bu katsayıları K değeri, KC ve KQ adlarıyla anar. Qundis iki yöntem tanımlar:

• Ürün ölçeği: Her cihaz, takıldığı radyatöre uygun katsayılarla önceden programlanır. Ekrandaki değer, gider paylaşım belgesindeki değerle aynıdır.
• Standart (tek tip) ölçek: Bütün cihazlar aynı değerlerle programlanır. Hesapta ekrandaki değer, o radyatör için belirlenen değerlendirme faktörüyle çarpılır. Faktör radyatörün ısıtma gücüne, tipine ve montaj şekline bağlıdır; Qundis’e göre genellikle faturada yazılıdır.

Standart ölçekte iki radyatörün ekrandaki değerleri doğrudan karşılaştırılamaz; karşılaştırma ancak katsayı uygulandıktan sonra anlamlıdır. Katsayının doğru belirlenmesi için radyatörün tipi ve gücü bilinmelidir. Binanızda hangi ölçeğin kullanıldığını okuma firmanızdan öğrenebilirsiniz.

Örnek hesap

Örnek: Katsayıların uygulandığı ya da ürün ölçeğiyle çalışan bir binada, bir dairenin üç radyatöründeki pay ölçerler dönem içinde 420, 310 ve 150 birim saymış olsun. Dairenin toplamı 880 birimdir. Binadaki bütün pay ölçerlerin toplamı 22.000 birimse dairenin payı 880 ÷ 22.000 = %4’tür. Bu oran, giderin ölçülen tüketime göre paylaştırılan kısmına uygulanır.

Giderin tamamı pay ölçer değerlerine göre dağıtılmaz. Yönetmelik, merkezi ısıtmada toplam ısıtma giderinin %70’ini ölçülen tüketime göre, %30’unu ise ortak alanlar, sistem kayıpları, asgari ısınma ve işletme giderleri karşılığı olarak kapalı kullanım alanına göre paylaştırır. Hesabın tamamı için Merkezi Isıtma Fatura Gider Paylaşımı Nasıl Yapılır?, asgari ısınma için 15 °C Asgari Isınma Sınır Değeri Nedir? yazılarımıza bakabilirsiniz. Yönetmelik, gider paylaşım bildiriminde ısı ölçerlerin önceki ve son değerlerinin ve aradaki farkın yer almasını ister; ekranda okuduğunuz değeri belgenizle bu sayede karşılaştırabilirsiniz.

Uzaktan Okuma: Daireye Girmeden

Q caloric 5.5, 868 MHz bandında wireless M-Bus (EN 13757-4) telsiz telegramları gönderir; okuma daireye girmeden yapılabilir. Sitedeki P2 tipi iki okuma yolunu aynı anda destekler:

• Yürüyerek okuma (walk-by): Okuyucu, binanın içinde ya da önünde taşınabilir bir alıcıyla dolaşır. Cihaz bu telegramları 08.00–18.00 arasında gönderir: C-mode’da yılın her günü, S-mode’da ise yalnız belirli okuma günlerinde.
• Sabit alıcıyla okuma (AMR): Binaya kurulan alıcılar telegramları günün 24 saati toplar. C-mode’da cihaz ayrıca OMS (Open Metering System) uyumlu telegram gönderir; OMS destekleyen alıcılar da bunları okuyabilir.

Telegramlarda güncel değer, geçen ayın değeri ve hedef tarih değeri tarihleriyle birlikte yer alır; hata kodu ve hata tarihi de gönderilir. Yürüyerek okuma telegramı önceki 12 ayın değerlerini de taşır. Böylece aylık paylaştırma ekrana bakılmadan yapılabilir. Novus Enerji olarak pay ölçerli binalarda uzaktan okuma ve ısı gideri paylaşımı hizmeti veriyoruz; ayrıntılar Uzaktan Sayaç Okuma ve Faturalandırma sayfamızda. Kolektörlü tesisatta telsizle okunan ısı sayaçları için Kablosuz Kalorimetre kategorimize bakabilirsiniz.

Sık Karşılaşılan Durumlar

Değer sıfır ya da çok düşük

Hedef tarih yeni geçtiyse güncel değerin sıfırdan başlaması normaldir; önceki dönemin değeri M işaretli ekranda durur. Ekranda SLEEP yazıyorsa cihaz uyku modundadır ve ölçüm yapmaz. Qundis cihazları fabrikadan bu modda gönderir; cihaz montaj plakasına takılınca kısa süre cLOSE yazısı görünür ve ardından normal döngü başlar. SLEEP yazısı montajdan sonra da duruyorsa okuma firmanıza haber verin.

Radyatör kapalıyken değer artıyor

Qundis’e göre pay ölçer, radyatörün sıcaklığı oda sıcaklığından yüksek olduğunda çalışır. Belirleyici olan vananın konumu değil, radyatör yüzeyinin sıcaklığıdır: vana kapalı göründüğü hâlde radyatör oda sıcaklığından sıcaksa cihaz saymaya devam edebilir. Üretici, Q caloric’in radyatörün kendi ısısını güneş ışığı gibi başka ısı kaynaklarından ayıracak şekilde programlandığını belirtir.

Ekran boş görünüyor

Döngü içinde ekranın yarım saniyeliğine tamamen boşalması ekran testidir ve normaldir. Ekran daha uzun süre boş kalıyorsa okuma firmanıza haber verin.

Ekranda Err, beş çizgi ya da bAt var

• Err 1: Ekranda sürekli kalan hata mesajıdır. Diğer hata mesajları tüketim değerleriyle dönüşümlü ve hızlıca gösterilir.
• ----- (beş çizgi): Bir hata nedeniyle geçersiz olan tüketim değerinin yerine gösterilir; bu davranış cihazın ayarına bağlıdır.
• bAt: Pil ömrünün sona erdiğini gösterir. Qundis, cihazın 3 V lityum pilinin ömrünü 10 yıl çalışma ve 1 yıl yedek süre olarak verir.

Bunlar kullanıcının giderebileceği durumlar değildir; okuma firmanıza haber verin. Bir pay ölçer arıza nedeniyle doğru ölçüm yapamazsa yönetmelik, o dairenin payının önceki benzer dönemlerdeki tüketimine ya da aynı dönemde benzer dairelerin tüketimine göre belirlenmesini öngörür.

Ekranda cOPEn ya da küçük bir c var

Cihaz, müdahaleyi ya da gövdesinin açılmasını algılar. Bunu ayarına göre ya cOPEn yazısıyla ya da bütün ekranlarda solda küçük bir c harfiyle gösterir; kontrol sayısı ekranındaki c bu anlama gelmez. Pay ölçeri radyatörden sökmeyin ve yerini değiştirmeyin. Montaj noktası EN 834 standardına göre radyatörün tipine bağlı olarak belirlenir; Qundis bunun genel olarak radyatör yüksekliğinin %75’i olduğunu, ama radyatöre göre değişebildiğini belirtir.

Montaj ve devreye alma sırasında kısa süreli başka yazılar da görülebilir: InSt8’den InSt1’e geri sayan yazı telsiz kurulum telegramlarının gönderildiğini, -FF- uzak sensörün algılandığını, -S- kızılötesi veri arayüzünün açık olduğunu gösterir. Bunlar normaldir.