304 mü 316 mı? Paslanmaz Çelik Fittings ve Bağlantı Elemanı Seçimi

Kısa cevap: Ortamda klorür (tuz, deniz havası, havuz havası, klorlu kimyasal) yoksa AISI 304; su, ısıtma-soğutma, basınçlı hava ve gıda tesislerinin çoğu için yeterli ve daha ekonomik kalitedir. Klorürlü ortamlarda, deniz kenarında, havuz çevresinde ve kimyasal hatlarda kütlece %2–2,5 molibden içeren AISI 316 seçilir. Aynı kural cıvata ve somunda da geçerlidir: A2 304'e, A4 316'ya karşılık gelir.

Bu rehberde iki kalitenin bileşim farkını, hangi ortamda hangisinin seçileceğini, A2/A4 bağlantı elemanı seçimini, pirinç ve galvanizle birleşimde galvanik korozyonu ve diş tiplerini anlatıyoruz. Örnekler, Novus'un kendi etiketi NVS markalı AISI 304 ve AISI 316 paslanmaz ürünlerden alınmıştır.

304 ile 316 arasındaki fark: krom, nikel ve molibden

Her iki kalite de östenitik krom-nikel paslanmaz çeliktir. Avrupa normundaki karşılıkları 304 için 1.4301 (X5CrNi18-10), 316 için 1.4401 (X5CrNiMo17-12-2) şeklindedir; NVS ürün sayfalarında malzeme numarası bu şekilde yazar. Belirleyici fark molibdendir: 316 molibden ve biraz daha fazla nikel içerir, 304'te molibden yoktur. Molibden, çeliğin klorürlü ortamlara karşı direncini belirgin biçimde artırır.

Değerler Euro Inox'un EN standartlarına dayanan tablolarındandır. “L” harfli kaliteler düşük karbonludur (en çok %0,030) ve kaynaklı imalatta tercih edilir; korozyon direnci açısından 304 ile 304L, 316 ile 316L aynı aileye aittir.

Hangi ortamda hangisi seçilmeli?

İçme ve kullanım suyu, ısıtma-soğutma

Euro Inox'a göre içme suyunda klorür en çok 250 mg/L'dir; bu suda 1.4301'in (304) çok sayıda başarılı kullanımı vardır, 316 tipi kaliteler ise doğru imal edildiğinde çoğu durumda korozyona dayanıklıdır. Avustralya Paslanmaz Çelik Geliştirme Derneği'nin (ASSDA) aktardığı Nickel Institute kılavuzu, nötr pH ve oda sıcaklığında sürekli temas için 304'te yaklaşık 200 ppm, 316'da yaklaşık 1.000 ppm klorüre izin verir. Sıcaklık yükseldikçe bu sınırlar düşer; klorürlü suda 60 °C'nin üzerinde iki kalite de ani gerilmeli korozyon çatlağı riski taşır. Contalı yüzeyler, diş dipleri ve birikinti olan dar aralıklar en hassas noktalardır.

Havuz

Havuzda en zorlayıcı ortam suyun kendisi değil, kapalı havuzun üstündeki havadır. Dezenfeksiyondan oluşan kloraminler yüzeylerde birikir ve 26–32 °C gibi düşük sıcaklıklarda bile gerilmeli korozyon çatlağı başlatabilir. EN 13451-1'i özetleyen Euro Inox kılavuzu şu ayrımı yapar:

• Açık havuz: 1.4301 (304) dahil standart kaliteler uygundur; yağmur yüzeyleri yıkar.
• Kapalı havuzda düzenli temizlenen parçalar (merdiven, tutamak, korkuluk): 1.4401/1.4404 (316/316L) uygundur.
• Kapalı havuzda temizlenemeyen taşıyıcı parçalar (asma tavan askısı, aydınlatma ve tabela bağlantısı): ne 304 ne 316; 1.4529, 1.4547 ya da 1.4565 gibi yüksek alaşımlı kaliteler gerekir.
• Tamamen su içinde kalan parçalar bu atmosferik çatlama riskinin dışındadır.

Deniz kenarı ve deniz suyu

Deniz kenarındaki dış ortam ve sıçrama bölgesi için 316 tercih edilir. Sürekli deniz suyu içinde çalışan parçalar ise ayrı bir sınıftır: yaklaşık 16.000 mg/L klorür içeren deniz suyu için Euro Inox; 1.4462 (dupleks 2205), 1.4439, 1.4539 ya da 1.4565 gibi daha yüksek alaşımlı kaliteleri önerir.

Gıda ve kimya

304, gıda tesislerinde ve endüstriyel mutfak ekipmanlarında genel amaçlı kalitedir. Tuzlu ya da asidik ürünle veya klorlu temizlik kimyasallarıyla temas eden noktalarda, ilaç üretim ekipmanlarında ve kimyasal proses hatlarında 316 seçilir. Kimyasal dayanım; kimyasalın türüne, derişimine ve sıcaklığına bağlıdır, bu yüzden agresif bir akışkanda kaliteyi kimyasal dayanım tablosuyla doğrulayın.

Bağlantı elemanlarında A2 mi, A4 mü?

Paslanmaz cıvata ve somunlarda kalite ISO 3506-1'e göre harf-rakam koduyla yazılır. A harfi östenitik çelik grubunu, yanındaki rakam alaşım grubunu gösterir: NVS ürünlerinde A2, AISI 304 (1.4301); A4, AISI 316 (1.4401) olarak verilir. Tireden sonraki 70 mukavemet sınıfıdır ve en az 700 N/mm² çekme dayanımı (en az 450 N/mm² akma dayanımı) anlamına gelir. Aşağıdaki ölçü aralıkları paslanmaz bağlantı elemanları kategorimizdeki NVS ürünlerine aittir.

• Cıvata, somun ve pulu aynı kalitede seçin. Bağlantının korozyon direnci en zayıf parçası kadardır; klorürlü ortamda 316 bir flanşı 304 cıvatayla bağlarsanız ilk paslanan cıvata olur.
• Aşırı sıkmayın. Paslanmaz dişlerde aşırı sıkma diş kilitlenmesine (galling, soğuk kaynama) yol açabilir.
• Mıknatıs testi kaliteyi ayırt etmez. ASSDA'ya göre tavlanmış 304 ve 316 mıknatıs tutmaz; soğuk şekillendirilmiş parçalar ise hafifçe tutabilir. Mıknatıs tutması tek başına kaliteyi ya da korozyon direncini göstermez.

Galvanik korozyon: pirinç, galvaniz ve karbon çelikle birleşim

Farklı iki metal su ya da yoğuşma gibi bir elektrolit içinde temas ettiğinde daha az soy olan taraf hızla korozyona uğrar. Euro Inox'un bulguları özetle şöyledir:

• Pirinç ve bakır: İçme suyunda paslanmaz çelikle bakır, bakır alaşımları ve kırmızı pirinç kombinasyonları soğuk ve sıcak su tesisatında uzun yıllardır sorunsuz kullanılmaktadır; risk orta düzeydedir.
• Galvaniz ve alüminyum: Suda paslanmazla birleştiğinde korozyona uğrayan taraf çinko kaplama ya da alüminyumdur.
• Karbon çelik: Geniş paslanmaz yüzeye bağlı küçük karbon çelik parça en kötü kombinasyondur. Euro Inox'un bir yıllık deniz suyu deneyinde paslanmaz/karbon çelik alan oranı 1:1'den 10:1'e çıktığında karbon çeliğin korozyon hızı 0,31'den 2,10 mm/yıl'a, yani yaklaşık yedi katına çıkmıştır.
• Tersi daha güvenlidir: Büyük galvanizli ya da alüminyum parçadaki küçük paslanmaz bağlantı elemanları normalde sorun çıkarmaz.

Pratik kural: paslanmaz fittings'i galvaniz ya da karbon çelik boruya doğrudan bağlamayın, araya yalıtkan (dielektrik) rakor koyun.

Diş tipi: BSP mi, NPT mi?

NVS paslanmaz çelik fittings ve paslanmaz çelik vanalar BSP (Whitworth) dişlidir; ürün sayfasında ilgili standart yazar, örneğin 90° dişli dirsekte DIN 2999, 316 dişli tede DIN 4144, küresel vanalarda ISO 228. BSP dişi 55°, Amerikan NPT dişi 60° profillidir ve bazı ölçülerde adımları da farklıdır; iki sistem birlikte kullanılmaz. Sızdırmazlık için PTFE bant ya da paslanmaz uyumlu sıvı conta kullanın.

Özet karşılaştırma: AISI 304 ve AISI 316

NVS fittings, vana ve bağlantı elemanlarının ölçü, ağırlık ve stok kodu tabloları ürün sayfalarındadır; örneğin 316 iç dişli küresel vanada basınç sınıfı PN16–PN63, çalışma sıcaklığı -10/+230 °C olarak verilir. Güncel fiyat ürün kartında yer alır: KDV dahil fiyat önde, KDV hariç fiyat altında gösterilir.

Sık Sorulan Sorular

316 her zaman 304'ten daha mı iyi?

Korozyon direnci olarak evet. Ancak klorürsüz iç ortamlarda 304'ün dayanımı yeterlidir ve 316 yalnızca maliyet ekler. Ek maliyet; deniz kenarı, kapalı havuz, tuzlu ürün ya da klorlu kimyasal teması olan yerlerde anlamlıdır.

304 ile 316 mıknatısla ayırt edilebilir mi?

Hayır. Tavlanmış haldeki iki kalite de mıknatıs tutmaz; soğuk şekillendirilmiş parçalar ise hafifçe tutabilir. Kaliteyi ürün etiketi, malzeme numarası (1.4301 / 1.4401) ya da analiz belgesi gösterir.

Paslanmaz fittings galvaniz boruya bağlanabilir mi?

Doğrudan bağlamayın. Suda paslanmazla temas eden galvaniz kaplama korozyona uğrar; iki metal arasına yalıtkan (dielektrik) rakor koyun.

A4-70 ne anlama gelir?

A4, ISO 3506-1'deki molibdenli östenitik grup (316 tipi), 70 ise en az 700 N/mm² çekme dayanımıdır. A2-70 aynı mukavemetin 304 tipi karşılığıdır.

Havuz merdiveni ve korkuluğu için hangi kalite seçilmeli?

Kapalı havuzda düzenli temizlenen merdiven ve korkuluklarda 316 (1.4401/1.4404) uygundur; açık havuzda 304 da yeterlidir. Asma tavan askısı gibi temizlenemeyen taşıyıcı parçalarda ise 1.4529 gibi yüksek alaşımlı kaliteler gerekir.

NVS dişli fittings NPT tesisata takılır mı?

Hayır. NVS dişli parçalar BSP (Whitworth) dişlidir; NPT dişle profil farkı nedeniyle sızdırmaz bir bağlantı oluşmaz.

Hazırlayan: Novus Mühendislik ve Enerji Sistemleri teknik ekibi · Güncelleme: Kasım 2026